UNHCR بیش از ۳۵ میلیون دلار کمک را با HesabPay مبتنی بر Algorand به بیش از ۶۲۵,۰۰۰ افغان می‌رساند

نقطه عطف، و پرسشی که زیر آن نهفته است

در ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶، هم‌زمان با برگزاری سومین نشست سالانه شورای پرداخت‌های کمک‌های بشردوستانه در واشینگتن دی‌سی، UNHCR رقمی را منتشر کرد که قوی‌ترین سند نهادی جنبش کمک‌های بلاک‌چینی تا امروز به شمار می‌رود: این نهاد کاربرد کارت‌های قابل شارژ را از طریق HesabPay¹، پلتفرم پرداخت افغانستانی متکی به Algorand، گسترش داده و اکنون از بیش از ۶۲۵,۰۰۰¹ پناهنده بازگشته و بیش از ۱۷,۵۰۰² آواره داخلی پشتیبانی می‌کند و بیش از ۳۵³ میلیون دلار کمک مالی توزیع کرده است. کارمن هت، خزانه‌دار شرکتی UNHCR، در بیانیه‌ای که همراه این داده‌ها از سوی بنیاد Algorand² منتشر شد گفت: «زیرساخت پرداختی که بر بلاک‌چین بنا شده، در سطح محلی متصل، در سطح جهانی منطبق با مقررات و کاملاً قابل ردیابی باشد، این ظرفیت را دارد که ارسال مطمئن کمک‌ها را تقویت کند.»

این نقطه عطف پرسشی را پیش می‌کشد که این گزارش به بررسی آن می‌پردازد: چه مقدار از روایت بشردوستانه‌ای که Algorand از سال ۲۰۲۲ تعریف کرده، استقرار واقعی در میدان است و چه مقدار آن جایگاه‌سازی؟ سه سال پیاپی نشست شورا، یک گسترش مقیاس با منبع UNHCR، یک پایلوت Mercy Corps با شاخص‌های منتشرشده و گزارشی از ژوئن ۲۰۲۶ از سوی CGAP³، گروه پژوهشی شمول مالی مستقر در بانک جهانی، اکنون امکان پاسخ دادن به این پرسش را بر پایه اسناد اولیه فراهم می‌کند.

نخست، مسئله‌ای که کل این تلاش برای آن است. کمک نقدی و کوپنی بشردوستانه (CVA) — همان کمک نقدی و کوپنی، یعنی کمکی که به شکل پول یا کوپن و نه کالا ارائه می‌شود — در سال ۲۰۲۲ به ۱۰.۶ میلیارد دلار رسید، حدود ۲۴ درصد کل کمک‌های بشردوستانه. اما رساندن این وجوه به دست دریافت‌کنندگان دو پای دارد: یک انتقال فرامرزی که پول انبوه را وارد کشور می‌کند، و یک توزیع محلی به تک‌تک دریافت‌کنندگان. هر دو پای دقیقاً در همان جاهایی می‌لنگد که نیاز از همه بیشتر است. بانک‌های جهانی، زیر فشار مقررات مبارزه با پول‌شویی، به «کاهش ریسک» روی آورده‌اند؛ یعنی کنار گذاشتن روابط کارگزاری در حوزه‌های قضایی پرخطر، همان سازوکاری که بانک‌ها در کشورهای مختلف از طریق آن برای پردازش نقل‌و‌انتقال‌های بین‌المللی نزد یکدیگر حساب نگه می‌دارند. نتیجه آنکه برخی کشورها یکسره از ریل‌های پرداخت بین‌المللی بریده‌اند. آنجا هم که بانکداری کارگزاری هنوز کار می‌کند، هزینه انتقال فرامرزی به‌طور میانگین در جهان ۶.۵ درصد است و در کشورهای شکننده بیشتر، و مسیریابی چندمرحله‌ای می‌تواند انتقال‌ها را چند روز یا چند هفته معطل نگه دارد.

کیف پول دیجیتال کابل که از بحران بزرگ‌تر شد

در قلب استقرار افغانستان، Sanzar Kakar ایستاده است؛ کارآفرینی افغان-آمریکایی که کارش را به‌عنوان تحلیلگر فناوری در Merrill Lynch آغاز کرد و بعدها برنامه‌های سرمایه‌گذاری و مشاوره اقتصادی با بودجه وزارت خارجه آمریکا و کمک‌های بریتانیا در افغانستان را رهبری کرد. او در سال ۲۰۱۶، HesabPay را در کابل به‌عنوان یک کیف پول دیجیتال بنیان گذاشت؛ در کشوری که برآورد گالوپ نشان می‌داد ۹۷⁴ درصد جمعیت آن زیر خط فقر زندگی می‌کند. پس از تغییر حکومت در اوت ۲۰۲۱ و در شرایطی که بیش از ۲۲.۸⁵ میلیون افغان با گرسنگی روبه‌رو بودند، Kakar چند کسب‌وکار دیگر خود را تعطیل کرد تا تمام تمرکزش را بر این پلتفرم پرداخت بگذارد.

زمینه‌ای که HesabPay را ضروری کرد: بخش بانکی فلج‌شده، دارایی‌های مسدود، تحریم‌ها و کمبود اسکناس. تنها حدود ۶⁶ درصد افغان‌ها حساب بانکی دارند، در حالی که تقریباً ۶۰⁷ درصد آن‌ها تلفن ساده یا گوشی هوشمند در اختیار دارند. Kakar به بنیاد Algorand گفت: «می‌خواستیم سامانه‌ای بسازیم که به سازمان‌های امدادی اجازه دهد پول را سریع و کارآمد به دست نیازمندان برسانند، و می‌خواستیم برای مردم ارسال و دریافت پول را بدون نیاز به گذر از بانک ساده کنیم.»

در سپتامبر ۲۰۲۲ و با تأمین کمک‌بلاعوض بنیاد Algorand، HesabPay مهاجرت خود را از شبکه Stellar به Algorand کامل کرد؛ تغییری که سیلویو میکالی، استاد MIT و بنیان‌گذار Algorand، آن را اعلام کرد. یک سال بعد، Algorand Ventures سرمایه‌گذاری راهبردی در این شرکت انجام داد. HesabPay از Algorand به‌عنوان لایه تسویه خود استفاده می‌کند؛ همان مؤلفه‌ای که مسئول نهایی‌سازی و ثبت تراکنش‌هاست. Kakar می‌گوید: «کارمزد تراکنش‌ها در Algorand بسیار پایین و باثبات است. تسویه به‌شدت سریع انجام می‌شود و شبکه هرگز از کار نمی‌افتد؛ همین آن را برای نیازهای ما راه‌حل بی‌نقصی می‌کند.» مکانیزم اجماع Pure Proof-of-Stake در Algorand — سازوکاری که مشارکت‌کنندگان شبکه بر پایه آن، بدون رقابت انرژی موجود در اثبات کار، بر ترتیب تراکنش‌ها توافق می‌کنند — بلاک‌ها را در حدود ۴.۵ ثانیه و با هزینه‌ای نزدیک به صفر نهایی می‌کند؛ و برای یک پلتفرم بشردوستانه، این تفاوت میان پرداختی است که وقتی خانواده هنوز غذا دارد می‌رسد و پرداختی که بعد از تمام شدن آن.

طراحی این سامانه کاملاً امانی است: هنگام ثبت‌نام و پس از احراز هویت پایه، HesabPay برای هر کاربر یک کیف پول Algorand می‌سازد و کلیدهای خصوصی را خودش نگه می‌دارد — ساده‌تر برای کاربر، اما مستلزم اعتماد به ارائه‌دهنده. حساب‌ها به شماره تلفن گره خورده‌اند، با PIN و احراز هویت دو‌مرحله‌ای ایمن می‌شوند و از طریق اپلیکیشن گوشی هوشمند، USSD (همان سامانه منوی متنی روی تلفن‌های ساده که بدون اتصال داده کار می‌کند) یا کارت‌های دارای کد QR در دسترس‌اند. شرکت می‌گوید همه ۴۰۰⁸ ولسوالی و ۳۴⁹ ولایت را پوشش می‌دهد، برای پشتیبانی واریز و برداشت نقدی دفاتر محلی دارد و با Afghanistan Payments Systems، بانک‌های تجاری و اپراتورهای شبکه تلفن همراه همکاری می‌کند. کاربران می‌توانند شارژ بخرند، قبض برق بپردازند و برای کاربران دیگر پول بفرستند.

پولی که روی زنجیره جابه‌جا می‌شود HAFN («حساب افغانی») است؛ یک استیبل‌کوین⁴ — توکن دیجیتالی که برای حفظ ارزش ثابت در برابر یک ارز طراحی شده و مانند بیت‌کوین شناور نیست — با نرخ ثابت به افغانی افغانستان گره خورده است و همزاد دلاری آن، HUSD، نیز وجود دارد. گره خوردن به ارز محلی مهم است، چون دریافت‌کنندگان در لحظه خرج کردن هیچ ریسک نرخ ارزی نمی‌پذیرند؛ چنان‌که CGAP بعدها تحلیل کرد، این طراحی هزینه ارزی را به مجری منتقل می‌کند. HAFN مجوزدار است: در صرافی‌های عمومی فهرست نشده، HesabPay آن را در برابر سپرده‌های پول رایج محلی ضرب می‌کند و تنظیمات آن روی زنجیره به مدیر پلتفرم اختیار مدیریت و مسدودسازی موجودی‌ها می‌دهد.

سوابق روی زنجیره تأیید می‌کنند که این توکن ابزاری واقعی و فعال برای تسویه است: دفتر کل در یک بازه نمونه‌گیری تازه به تاریخ ۷ اوت ۲۰۲۶، ۳۵۵ انتقال HAFN را نشان داد که بیشترشان پرداخت‌های کوچک میان حساب‌های تحت مدیریت پلتفرم بود. همین سوابق معماری آن را هم تأیید می‌کنند. عرضه ثبت‌شده HAFN روی مقدار نشانگر «بدون سقف ثابت» یعنی حداکثر uint64 پروتکل تنظیم شده است، نه بر یک مجموع اقتصادی واقعی؛ به بیان دیگر توکنی بدون سقف و تحت کنترل متمرکز است. بنابراین درصدی که بر پایه آن حداکثر ثبت‌شده محاسبه شود، رقم معناداری برای سنجش تمرکز نیست؛ سوابق روی زنجیره نشان می‌دهد موجودی‌های واقعی میان حدود ۹۸,۰۰۰ حساب دارنده پراکنده است (بزرگ‌ترین دارنده غیرصادرکننده حدود ۱۳۴,۰۰۰ HAFN ثبت شده) و این توکن در صرافی‌های غیرمتمرکز عمومی Algorand فهرست نشده است. این تصویر فنی صادقانه عبارت «مبتنی بر Algorand» است: بلاک‌چین ستون فقرات تسویه و دفتر حسابرسی یک سامانه ذخیره ارزش متمرکز است، نه جریانی نقدی و باز در سطح خرده‌فروشی که دریافت‌کنندگان در آن موجودی معناداری نگه دارند.

نردبان اعداد، و بررسی مستقل

روایت پذیرش در چند لایه مستند شده است. تا میانه ۲۰۲۴، HesabPay اعلام کرد نزدیک به ۴,۰۰۰¹⁰ کاربر روزانه، ۱,۷۰۰¹¹ فروشنده فعال، بیش از ۳.۵¹² میلیون تراکنش روی بلاک‌چین Algorand و ۱۷۰,۰۰۰¹³ قبض برق به ارزش کل ۴¹⁴ میلیون دلار دارد که ماهانه پرداخت می‌شود و بیش از یک دوجین سازمان از این پلتفرم استفاده می‌کنند. تا پایان ۲۰۲۵، بنیاد گزارش می‌داد که در طول آن سال بیش از یک میلیون افغان کمک‌های بشردوستانه را از طریق HesabPay دریافت کرده‌اند — از جمله کمک نقدی WFP، UNHCR و بانک جهانی — که ۳۰¹⁵ درصد قبض‌های برق افغانستان از طریق این پلتفرم پرداخت می‌شود و ارزش تجمعی تراکنش‌ها به ۱۰ میلیارد دلار رسیده است. این ارقام آخر از اطلاعیه‌های خود بنیاد و کانال‌های اکوسیستم می‌آید؛ رقم تجمعی ۱۰ میلیارد دلار به‌ویژه ادعایی کلی است که شرکت آن را علنی تفکیک نکرده است. ارقام ژوئیه UNHCR که پیش‌تر نقل شد، همچنان تنها اعدادی در مقیاس استقرار است که منبع آن یک نهاد امدادی است و نه اطلاعیه‌های خود بنیاد.

شواهد مستقل، اثرهای واقعی این کار را تأیید می‌کنند. یک پژوهش مدرسه اقتصاد لندن⁵ که ۲,۵۰۰¹⁶ زن کاربر HesabPay را رصد کرد، نشان داد کمک دیجیتال مستقیم به معنای وعده‌های غذایی کمتر حذف‌شده در خانواده‌ها بود؛ مقام‌های محلی از گرفتن مالیات از دریافت‌کنندگان کمک دیجیتال خودداری کردند؛ ۹۸¹⁷ درصد کمک‌ها به‌صورت دیجیتال و نزد فروشندگان محلی خرج شد؛ و هزینه توزیع با بزرگ‌تر شدن عملیات کاهش می‌یابد. در سال ۲۰۲۴ نیز WFP، HesabPay را یکی از «ده نوآوری پیشگام» خود نامید.

آنچه Mercy Corps در سوریه اندازه گرفت

حضور Mercy Corps⁶ فراتر از عضویت در شوراست: بازوی سرمایه‌گذاری خطرپذیر آن، Mercy Corps Ventures⁷، می‌گوید در چهار سال ۱۶¹⁸ پایلوت کریپتو در بیش از ۱۰¹⁹ کشور راه انداخته و اکنون در حال راه‌اندازی Humanitarian Venture Lab است. پرچم‌دار آن، یک پایلوت کمک استیبل‌کوینی در شمال‌شرق سوریه است که نتیجه‌اش را تیم در اکتبر ۲۰۲۵ منتشر کرد.

از اوت ۲۰۲۴، Mercy Corps Ventures — با همکاری شریک محلی Pioneers Innovation for Sustainability and Impact و با HesabPay به‌عنوان ارائه‌دهنده کیف پول — کمک‌ها را میان ۱۰۰²⁰ کشاورز خرده‌پا در منطقه الحسکه توزیع کرد و به‌طور تخمینی به ۶۵۰²¹–۷۰۰ نفر رسید. مسیر جابه‌جایی وجوه، معماری کار را نشان می‌دهد: پول به‌صورت USDC (استیبل‌کوینی با نرخ ثابت به دلار که Circle آن را منتشر می‌کند) از خزانه Mercy Corps در آمریکا خارج شد، به کیف پول HesabPay دفتر کشوری Mercy Corps در سوریه رسید و از آنجا به کیف پول‌های تک‌تک کشاورزان واریز شد تا نزد فروشندگان محلی شرکت‌کننده خرج شود. هدف، دور زدن کشوری بود که بیش از یک دهه از نظام مالی بین‌المللی جدا مانده است؛ جایی که تحریم‌ها، کاهش ارزش پول و نبود زیرساخت بانکی، انتقال کمک به شیوه متعارف را کند و پرهزینه کرده بود. تحویل از طریق کارگزاران انتقال پول بین‌المللی (شرکت‌های دارای مجوزی که نقدینگی را از مرزها عبور می‌دهند) معمولاً ۲۸²² تا ۴۵ روز طول می‌کشید. اندازه‌گیری خود Mercy Corps:

منبع: 24 mercycorpsventures.com

یافته‌های مربوط به پذیرش اهمیت داشت، چون پیش‌فرض فرهنگی نقد بود — به گفته کارکنان پروژه، «سوری‌ها دوست دارند پول فیزیکی را لمس کنند» — بنابراین ترجیح قوی برای پرداخت دیجیتال، که ریشه در ایمنی در برابر کلاهبرداری، فساد و سرقت و همچنین سرعت و سهولت استفاده داشت، خودش یک نتیجه به شمار می‌رفت. یکی از کشاورزان شرکت‌کننده گفت: «بهتر است چون سریع‌تر است. حقوق من در حسابم به شکلی امن حفظ می‌شود. نه پارتی‌بازی در کار است و نه گم شدن اسکناس.»

گزارش خود این پایلوت درباره دشواری‌ها صریح است. شبکه‌های تلفن همراه محلی نمی‌توانستند کدهای تأیید پیامکی را برسانند — «بزرگ‌ترین غافلگیری» — و تیم ناچار شد کدها را از طریق واتس‌اپ بفرستد. برخی شرکت‌کنندگان مسن‌تر به آموزش بیشتری نیاز داشتند و شکاف‌های اینترنت با هات‌اسپات‌های موبایل در فضاهای عمومی مرکزی پر شد. فروشندگان مردد بودند و داده‌های تراکنش نشان داد دو فروشنده شرکت‌کننده بی‌درنگ پس از پرداخت‌های بزرگ، پول را نقد کردند؛ نشانه‌ای از احتیاط باقی‌مانده درباره نگه داشتن پول تازه. خودِ محیط هم در میانه پایلوت تغییر کرد: تغییر حکومت سوریه در اواخر ۲۰۲۴ و برداشته شدن تحریم‌ها در ژوئن ۲۰۲۵ قواعدی را که این آزمایش زیر آن اجرا می‌شد عوض کرد. یکی از فروشندگانی که ماند، گفت: «همه امکانات اپلیکیشن بسیار ساده، شفاف و بدون پیچیدگی بود، طوری که هم جوان و هم پیر به‌راحتی از آن استفاده کنند. اعتماد مردم منطقه را به دست آوردم.»

همین الگو در افغانستان هم آزموده می‌شود. در اوایل ۲۰۲۵، در برنامه‌ای که CGAP مستند کرده، سازمان Community Driven Development با HesabPay و Mercy Corps Ventures²⁵ همکاری کرد تا ماهانه ۱۰۰ دلار را به شکل HAFN به ۱۰۰ خانوار روستایی در کوهستان‌های دورافتاده اطراف گردیز منتقل کند. چون HAFN به افغانی نام‌گذاری شده است، دریافت‌کنندگان در لحظه خرج کردن ریسک ارزی ندارند؛ و چون اتصال اینترنت کمیاب است، HesabPay هاب‌های ماهواره‌ای مستقر کرد و خانوارها از کارت‌های نوار مغناطیسی و QR آف‌پی استفاده کردند که آفلاین هم کار می‌کنند و PIN ثابت دارند. Mercy Corps Syria در حال بررسی کمک استیبل‌کوینی در مکان‌های دیگر برای سال ۲۰۲۶ است و پوشش خبری اکوسیستم، سودان و هائیتی را هدف‌های توسعه معرفی می‌کند — مقصدهایی اعلام‌شده، نه استقرارهایی انجام‌شده.

شورا، آکادمی، و سازوکار پیرامون مأموریت

شورای پرداخت‌های کمک‌های بشردوستانه واقعی است: گردهمایی سالانه‌ای که بنیاد Algorand میزبانی می‌کند، نخستین‌بار در ۲۰۲۴ تشکیل شد، در سپتامبر ۲۰۲۵ در برلین و بار دیگر در ژوئیه ۲۰۲۶ در واشینگتن برگزار شد؛ رویدادی که بنیاد آن را گذاری «از پروژه‌های پایلوت به استقرارهای در مقیاس نهادی» توصیف کرد. فهرست اعضای آن مانند نشستی از بلندپروازی‌های این جنبش است — UNHCR، WFP، آزمایشگاه مالی جایگزین UNDP، Mercy Corps Ventures، Mastercard، Visa، Circle، Worldpay، شبکه CALP، Coala Pay، Meld، Paycode، Rahat، Quantoz، Polisync، Disaster Services Corporation، انجمن سنت وینسنت دو پل، COAR Global، Market Impact و دیگران — و شش عضو تازه در برلین پذیرفته شدند (UNHCR، Mastercard، Paycode، Coala Pay، Meld و Rahat). ناظرانی دولتی و دانشگاهی از وزارت خارجه آلمان، وزارت خارجه و امور مشترک‌المنافع بریتانیا و کینگز کالج لندن در آن حاضر بودند. بنیاد در برلین Aid Trust Portal⁸ خود را معرفی کرد — ابزاری انطباقی که کیف پول‌ها را با پایگاه‌های داده هوش بلاک‌چینی می‌سنجد و حساب‌هایی را که با آدرس‌های مشکوک در تماس بوده‌اند علامت می‌زند و هم‌اکنون در کار میدانی با HesabPay و Mercy Corps Ventures به کار می‌رود — و در همان رویداد یک پرداخت زنده از آمریکا به روستاهای سوریه انجام داد. نشست واشینگتن در کنار میزگرد خزانه‌داران برگزار شد؛ گردهمایی رهبران خزانه‌داری سازمان‌های غیردولتی که سالانه مسئول جابه‌جایی میلیاردها دلار کمک هستند.

مأموریت این شورا هماهنگی و تولید شواهد است و جمع‌بندی‌های منتشرشده خودش نشان می‌دهد که این کار چقدر از سطحی بودن فاصله دارد. در نشست واشینگتن، شرکت‌کنندگان توافق کردند که این حوزه هنوز داده‌های دقیق و سرتاسری برای مقایسه ریل‌های استیبل‌کوین با سامانه‌های سنتی ندارد؛ زیرساخت ورود و خروج دارایی به شبکه و از آن، بزرگ‌ترین گلوگاه عملیاتی است؛ ارز امیدبخش‌ترین حوزه برای نوآوری است؛ و این بخش باید از برنامه‌های پایلوت منفرد فراتر رفته و به سوی شواهد مشترک حرکت کند. به بیان دیگر، پس از سه سال، نتیجه‌گیری خود شورا این است که پرسش‌های باز، سنجش، نقدینگی و ارز است — نه اینکه آیا فناوری می‌تواند کار کند.

پیرامون این شورا، سازوکار بزرگ‌تری قرار دارد. آکادمی بلاک‌چین برای کمک‌های بشردوستانه بنیاد — که با همکاری آزمایشگاه مالی جایگزین UNDP²⁶ برگزار می‌شود — صدها کارمند سازمان ملل از بیش از ۵۰²⁷ کشور را آموزش داده است؛ گروه نخست آن توجه ۱۳۴ کشور را جلب کرد و در دسامبر ۲۰۲۵ گروه جهانی دومی راه‌اندازی شد. همکاری با Paycode²⁸، که فناوری هویت بیومتریک آفلاین‌محور آن به گزارش خودش بیش از ۶²⁹ میلیون کاربر در افغانستان³⁰، غنا³¹، زامبیا، موزامبیک، سودان و جمهوری دموکراتیک کنگو دارد، هدفش گسترش خدمات مبتنی بر بلاک‌چین به کسانی است که نه اینترنت دارند، نه شناسنامه رسمی و نه حساب بانکی. بنیاد همچنین در طول سال ۲۰۲۵ کارمندانی را در سوریه مستقر کرد، از جمله یک مشاور اختصاصی در دمشق.

یک تضاد هم باید در این گزارش بماند: سازمان ملل تنها روی Algorand شرط نبسته است. در ژوئیه ۲۰۲۶، UNDP توافق جداگانه‌ای با بنیاد توسعه Stellar اعلام کرد تا Stellar به ابزاری استاندارد برای پرداخت کمک‌ها در دفاتر کشوری UNDP تبدیل شود. Algorand یکی از چند ریلی است که نهادهای سازمان ملل فعالانه آن را ارزیابی می‌کنند؛ واقعیتی که ارقام افغانستان در پرونده UNHCR را کم‌اهمیت نمی‌کند، اما آن‌ها را در بازاری چندزنجیره‌ای جای می‌دهد.

نتیجه‌گیری CGAP، پژوهشگران مستقر در بانک جهانی

CGAP در ژوئن ۲۰۲۶ گزارش «استیبل‌کوین‌ها در انتقال‌های نقدی بشردوستانه» را منتشر کرد؛ نوشته ویلیام کوک، دیلن لنوکس، سارا موری و سورایا سبیح. این نخستین بررسی مستقل و نهادی دقیقاً از همان آزمایش‌هایی است که Algorand اجرا کرده و به‌طور محسوسی متین‌تر از تبلیغات خود این جنبش است.

یافته اصلی گزارش این است که استیبل‌کوین‌ها هزینه‌ها و ریسک‌ها را بازآرایی می‌کنند، نه اینکه آن‌ها را حذف کنند. در هر زنجیره انتقال، تبدیل ارز باید جایی انجام شود؛ پرسش این است که بار آن بر دوش کیست. در رویکرد «از طریق شریک»، استیبل‌کوین پای فرامرزی را تسویه می‌کند و یک شریک توزیع محلی آن را به پول رایج تبدیل کرده و مانند گذشته به دریافت‌کنندگان می‌پردازد. در رویکرد «مستقیم به دریافت‌کننده»، وجوه به کیف پول افراد می‌رسد و خودشان تبدیل آن به نقد یا کالا را سامان می‌دهند. مقایسه گزارش چنین است:

در پنج معیاری که این گزارش امتیاز می‌دهد — هزینه، زمان‌بندی، دسترسی به بازار، شفافیت و دسترسی تا پای آخر — پایلوت‌های اخیر روشن‌ترین دستاوردها را در شفافیت و زمان‌بندی نشان می‌دهند، در حالی که دریافت‌کنندگان در مدل مستقیم ممکن است با هزینه‌های نقد کردن ۳ تا ۸ درصدی روبه‌رو شوند. قوی‌ترین استدلال به سود استیبل‌کوین‌ها دسترسی به بازار است؛ به تعبیر گزارش: «در برخی کریدورها، انتخاب میان استیبل‌کوین و نبود کامل هر انتقالی است.» این گزارش نسبت به زنجیره بی‌طرف است — یک پایلوت USDC از UNHCR برای دریافت‌کنندگان اوکراینی روی Stellar با MoneyGram به‌عنوان شبکه نقد کردن، یک برنامه CARE در اکوادور دلاری‌شده با cUSD شبکه Celo روی کارت‌های NFC و برنامه HAFN مشترک Mercy Corps و HesabPay در افغانستان را به‌عنوان موارد موازی توصیف می‌کند — و ابزار متن‌باز Aid Assist از Algorand را در فهرست گزینه‌های رایگان ارائه‌دهنده کیف پول برای مجریان می‌آورد. نتیجه‌گیری‌های آن به خودارزیابی صادقانه شورا نزدیک است؛ نشانه‌ای از اینکه بحث درونی این حوزه تا حد زیادی به پژوهشگران رسیده است. هیچ بخشی از این گزارش از زنجیره‌ای خاص حمایت نمی‌کند؛ دستاوردهایی که تأیید می‌کند به الگو تعلق دارد، نه به یک شبکه مشخص.

شاخه شمول مالی در هند، در مقیاس پایلوت

جایگاه‌سازی بشردوستانه Algorand از مسیر شمول مالی در هند هم می‌گذرد؛ جایی که دو برنامه زنان بیرون‌مانده از نظام مالی رسمی را هدف گرفته‌اند. نخستین آن‌ها Mann Deshi⁹ است. بنیان‌گذار آن، چتنا گالا سینها، در سال ۱۹۹۶ این بانک تأمین مالی خرد را برای زنان روستایی هند راه انداخت. روایت آغاز‌های که بنیاد تعریف می‌کند، روح این کار را نشان می‌دهد: وقتی سینها توضیح داد که اعضا باید برای دسترسی به حساب‌هایشان PIN عددی بسازند، زنان نپذیرفتند و پیشنهاد کردند از اثر انگشت استفاده شود. آن‌ها گفتند: «هیچ‌کس نمی‌تواند انگشت ما را بدزدد.» برنامه بلاک‌چینی، ادامه «اثر انگشت دیجیتال» همان مذاکره معرفی می‌شود.

مشکل قابل اندازه‌گیری است: بر پایه ارقامی که سینها نقل می‌کند، بیش از ۸۷ درصد کسب‌وکارهای خرد تحت مالکیت زنان در هند از وام‌های رسمی محروم‌اند، چون سابقه اعتباری رسمی، وثیقه و مدارک احراز هویت استاندارد ندارند. راه‌حل، که در سال ۲۰۲۵ روی شبکه اصلی Algorand راه‌اندازی شد، Mann Deshi Credit Scorecard است که بر پایه چیزی ساخته شده که تیم‌ها آن را چارچوب اعتماد توکن‌شده می‌نامند. این کارنامه به‌جای پرونده یک مؤسسه اعتبارسنجی، نمایه‌ای قابل‌حمل و مبتنی بر توکن می‌سازد: هویت تأییدشده؛ حضور کسب‌وکار که کارکنان میدانی Mann Deshi حتی برای بنگاه‌های غیررسمی آن را گواهی می‌کنند؛ مشارکت و عملکرد در برنامه‌های آموزشی Mann Deshi؛ سابقه بازپرداخت نزد تسهیلات اعتباری داخلی Mann Deshi؛ گواهی‌نامه‌های مهارت؛ و «وثیقه اجتماعی» مانند الگوهای پس‌انداز. زنان به‌جای اسناد کامل، توکن‌هایی را به اشتراک می‌گذارند که ادعاها را گواهی می‌کنند — مثلاً اینکه میانگین درآمد ماهانه در بازه‌ای معین از یک آستانه اعلام‌شده فراتر رفته است — و Mann Deshi نقش تأییدکننده مورد اعتماد را بازی می‌کند، در حالی که مدارک پایه در DigiLocker، کیف پول اسناد دولتی هند، نگه داشته می‌شود. این طراحی، میزان افشای اطلاعات هویتی شخصی را کاهش می‌دهد، نه افزایش.

مقیاس تأییدشده اندک است. این پایلوت ۵۰۰³² زن را جذب کرد و بیش از نیمی از نخستین درخواست‌های وام در کمتر از یک ماه تأیید یا پرداخت شد، در برابر چند هفته در فرآیند متعارف — رقمی برای وام‌گیرندگان اولین‌بار معنادار، اما همچنان یک پایلوت. پوشش‌های ثانویه‌ای که این برنامه را خدمت‌رسان به ۴۰۰,۰۰۰ زن روستایی معرفی می‌کنند، نه با مواد خود بنیاد تأیید می‌شود و نه با هیچ منبع اولیه. تلاش موازی با SEWA، انجمن زنان خوداشتغال، جلوتر رفته است: گذرنامه سلامت دیجیتال آن که بر پایه آدهار (کارت شناسایی ملی بیومتریک هند) است، بیش از ۵,۰۰۰³³ کارگر زن در بخش غیررسمی را به کیف پول‌های بلاک‌چینی آورده و بیش از ۸۰,۰۰۰³⁴ تراکنش روی زنجیره ثبت کرده است و به آن‌ها در دسترسی به برنامه‌های بهداشتی و رفاهی دولتی کمک می‌کند. میرای چاترجی، مدیر SEWA، در مراسم رونمایی گفت: «ما همکاری خود با بنیاد Algorand³⁵ را گامی مهم به سوی وارد کردن زنان به اقتصاد دیجیتال و پر کردن شکاف دیجیتال می‌دانیم.»

این برنامه‌ها در واقع کجا اجرا می‌شوند

با کنار هم گذاشتن ردپای تأییدشده، تفاوت میان «مستقرشده»، «پایلوت‌شده» و «اعلام‌شده» خودِ اصل ماجراست:

شعار تیم اثرگذاری این است که به جایی می‌رود «که پول در آن کار نمی‌کند». با این معیار، دفتر حساب صادقانه‌اش یک‌دست نیست. افغانستان استقراری واقعی و نهادی است، با UNHCR به‌عنوان منبع ارقام اصلی و یک پژوهش مدرسه اقتصاد لندن به‌عنوان تأیید مستقل — اما روی ریل‌های مجوزدار و امانی کار می‌کند؛ ریل‌هایی که شفافیتشان در لایه تسویه واقعی است و نقشه‌برداری هویتی‌شان نزد گرداننده پلتفرم می‌ماند. سوریه پایلوت کوچک و دقیقاً اندازه‌گیری‌شده‌ای است که یافته‌هایش با ارزیابی CGAP هم‌راستاست: دستاورد در زمان‌بندی و شفافیت، و هزینه‌هایی که جابه‌جا شده‌اند نه حذف. هند در مراحل آغازین است. شورا و آکادمی نهادهایی واقعی‌اند، اما شاخص‌های پیشرفتشان را خود بنیاد گزارش می‌کند و جمع‌بندی‌های خود شورا می‌پذیرد که شواهد دقیق سرتاسری هنوز وجود ندارد. و این حوزه چندزنجیره‌ای است: توافق جداگانه UNDP با Stellar و مطالعات موردی زنجیره‌بی‌طرف CGAP هر دو روشن می‌کنند که Algorand برای همان دلارهای امدادی رقابت می‌کند و مالک آن‌ها نیست.

آنچه باید در ادامه رصد کرد

سه پرسش باز، مرحله بعدی را تعیین می‌کند. نخست، آیا تعهد نشست واشینگتن به شواهد مشترک، مقایسه‌های سرتاسری هزینه و زمان‌بندی را که به گفته شورا وجود ندارد تولید می‌کند — که عملیات افغانستان در پرونده UNHCR نخستین مجموعه داده طبیعی برای آن است. دوم، آیا اقتصاد پایلوت سوریه در مقیاس بزرگ‌تر در کریدورهای دیگر، به‌ویژه سودان و هائیتی که محدودیت‌هایشان متفاوت است، تکرارپذیر است. و سوم، آیا پایلوت‌های هند از چند صد شرکت‌کننده فراتر می‌روند — فاصله میان یک کارنامه کارآمد و یک استاندارد بازار وام‌دهی.

منصفانه‌ترین حرف پایانی، همان حرف CGAP است: برای دریافت‌کنندگان در محدودترین کریدورها، انتخاب عملی هرگز میان بلاک‌چین و بانکداری نبوده؛ میان تسویه با استیبل‌کوین و نبود کامل انتقال بوده است. استقرار افغانستانی Algorand اکنون این ادعا را در مقیاسی بیش از ۶۰۰,۰۰۰³⁷ نفر نشان داده است، با ارقامی از نهادهای امدادی در پشت آن. دوازده ماه آینده نشان خواهد داد که آیا دستاوردهای مستند کارایی، از برخورد با مسائل دشواری که خود شورا شناسایی کرده جان سالم به در می‌برند — و آیا کشورهایی که روی کمک بلاک‌چینی شرط بسته‌اند، روی یک ریل تسویه شرط بسته‌اند یا روی یک روایت.

منبع

• CGAP، «استیبل‌کوین‌ها در انتقال‌های نقدی بشردوستانه»¹⁰
• مطالعه موردی بنیاد Algorand: HesabPay¹¹
• بنیاد Algorand: HesabPay از بیش از ۶۰۰,۰۰۰ پناهنده بازگشته پشتیبانی می‌کند¹²
• Mercy Corps Ventures: استیبل‌کوین‌ها چگونه کمک‌رسانی در سوریه را دگرگون کردند¹³
• بنیاد Algorand: سال ۲۰۲۵ روی Algorand، بازاندیشی در ارسال کمک¹⁴
• بنیاد Algorand: جمع‌بندی سومین نشست سالانه شورای پرداخت‌های بشردوستانه¹⁵
• مطالعه موردی بنیاد Algorand: کارنامه اعتباری Mann Deshi⁹
• بنیاد Algorand: مرور نشست ۲۰۲۵ هند¹⁶
• رویترز: کریپتو در مناطق بحرانی رونق می‌گیرد (۲۰۲۲)¹⁷
• www.cgap.org¹⁸
• Sanzar Kakar – ویکی‌پدیا¹⁹
• UNDP برنامه پرداخت‌های بلاک‌چینی Stellar را گسترش می‌دهد²⁰
• بنیاد Algorand، شورای پرداخت‌های کمک‌های بشردوستانه ۲۰۲۵ را برگزار می‌کند²¹
• فین‌تک‌های جهانی و غول‌های web3 برای افزایش کمک نقدی مبتنی بر بلاک‌چین در بحران‌های بشردوستانه متحد می‌شوند²²
• Algorand ۳۰ درصد کل قبض‌های برق افغانستان را پردازش می‌کند²³
• www.bond.org.uk²⁴
• Stellar | UNDP و بنیاد توسعه Stellar همکاری خود را برای گسترش راه‌حل‌های اثبات‌شده پرداخت دیجیتال تمدید می‌کنند²⁵
• آکادمی بلاک‌چین دومین گروه جهانی خود را راه‌اندازی می‌کند – پلتفرم جامعه نوآوری²⁶
• پرداخت‌های کمک‌های بشردوستانه²⁷
• در حال بارگذاری https://peacerep.org/about/²⁸
• HesabPay با تکیه بر کمک‌های بشردوستانه افغانستان به بیش از یک میلیون کاربر روی Algorand می‌رسد²⁹